Konu Sürekli Güncellenecektir

TEHCİRİN SEBEPLERİ VE ALINAN TEDBİRLER

Hanasor Müfrezesi ile İran sınırından geçmek isteyen bir Ermeni çetesi arasında vuku'bulan çatışma konusunda Umûr-i Erkân-ı Harbiye Dairesi'nin Hariciye'ye takdim ettiği telgraf suretleri ve olayın Tahran Sefâreti'ne tebliği.

1913.9.15

HR.SYS 2762/9 Belge No: 1-3







Türkçe Transkripsiyonu:

Alıntı:HR. SYS, 2762/9_1
Umûm Erkân‑ı Harbiyye Dâ’iresi
Dördüncü Şubesi
Hulâsa‑i Me’âli: Hanasor Müfrezesi'ne
mensûb devriyye ile bir Ermeni çetesi arasında
vukû‘a gelen müsâdemeye dâ’ir
Hâriciye Nezâret‑i Celîlesine
Ma‘rûz‑ı çâker‑i kemîneleridir ki
Hanasor Müfrezesi'ne mensûb sol cenâh devriyyeleri ile İran'dan dâhile geçmek isteyen bir Ermeni çetesi arasında vukû‘a gelen müsâdemeye dâ’ir Van'da Hudûd‑ı İraniyye Komiserliği Vekâleti'nden mevrûd fî 1 Eylül sene [1]329 târîhli ve şifreli telgraf-nâme sûreti leffen arz u takdîm kılınmış olmağla ol bâbda emr ü fermân hazret‑i veliyyü'l-emrindir.
Fî 13 Şevval sene [1]331
ve
Fî 2 Eylül sene [1]329
Harbiye Nâzırı Vekîli Nâmına
Müsteşâr Mu‘âvini
İmzâ
HR. SYS, 2762/9_2
Bâb‑ı Âlî Hâriciye Nezâreti
Umûr‑i Siyâsiyye Müdîriyyet‑i Umûmiyyesi
5 Eylül sene [1]329
Hulâsa: Hanasor Müfrezesi ile bir
Ermeni çetesi arasında vukû‘a gelen
müsâdemeye dâ’ir
Tahran Sefâret‑i Seniyyesine
Hanasor Müfrezesi'ne mensûb sol cenâh devriyyeleri ile İran'dan dâhile geçmek isteyen bir Ermeni çetesi arasında vukû‘a gelen müsâdemeye dâ’ir Hudûd‑ı İraniyye Komiserliği Vekâleti'nden alınıp Harbiye Nezâret‑i Celîlesi'nden gönderilen telgraf-nâme sûreti ma‘lûmât olmak üzre leffen tesyîr kılındığı beyânıyla Şukka
HR. SYS, 2762/9_3
Umûm Erkân‑ı Harbiyye Dâ’iresi
Dördüncü Şubesi
Van'da Hudûd‑ı İraniyye Komiser Vekili Yüzbaşı Şefîk Bey'den mevrûd fî 1 Eylül sene [1]329 târîhli şifreli telgraf-nâme sûretidir.
Hanasor Müfrezesi sol cenâh devriyyeleri ile İran'dan dâhile geçmek isteyen bir Ermeni çetesi arasında dün gece küçük bir müsâdeme vukû‘ bularak çete efrâdından birisinin itlâf edildiği ve bir Rus mavzeri ile bir rovelverin müsâdere edilip asker‑i şâhâneden bir mecrûh bulunduğu fî 1 Eylül sene [1]329 târîhle Deyr'de bulunan Birinci Hudûd Bölüğü Kumandanlığı'ndan bildirildiğinden takayyüdât ve tarassudât‑ı lâzımede bulunularak bu gibilerin hudûddan mürûrlarına meydan verilmemesinin ta‘mîmen tekmil hudûd bölüklerine iş‘âr kılındığı ma‘rûzdur.

Romanya'da bulunan Ermeni fesad cemiyeti mensuplarının Ermeni istiklâli ihtilâl fırkası ismiyle teşkilatlanıp faaliyet alanının Dersaadet'teki bazı vilâyetlere teşmil eyledikleri; Rusya'dan Anadolu'ya silah araç ve gereçleri sokma durumu ile yine Romanya'da bulunan Kürdler'in de ayrı hükûmet kurmaları gerektiği hususunda ikna çalışması yapıldığı hususu ve bütün bu kurumlara karşı tedbir alınması gereğine dair Köstence Başşehbenderliği'nin tahriratı.

1913.7.29

HR.SYS 2767/74 Belge No: 1




Türkçe Transkripsiyonu:

HR. SYS, 2767/74_1
Devlet‑i Aliyye‑i Osmâniyye Başşehbenderliği
Köstence
Ermeni fesâd cem‘iyyeti hakkında:
Gâyet mahremdir

Hâriciye Nezâret‑i Celîlesine
Devletlü efendim hazretleri
Asırlardan beri adl ve re’fet‑i Osmâniyye'den hakkıyla hisse-yâb olmuş devlet‑i ebed-müddet‑i Osmâniyye'nin cenâh‑ı âtıfetinde kemâl‑i âsûdegîle imrâr‑ı hayat eylemiş ve eylemekte bulunmuş olan Ermenilerden ba‘zılarının mazhar olmuş oldukları nân ü nimet ü âtıfete küfrân ile mukabeleye kıyâm ederek teşkîl eyledikleri Ermeni İstiklâli İhtilâl Fırkası ünvânıyla mu‘anven fırka‑i ihtilâliyyenin âmâl‑i mutasavvere‑i mefsedet-kârânesinin kuvveden fi‘le îsâli için Hükûmet‑i Seniyye'nin harp ile meşgûl bulunduğu şu ân‑ı mühimmi fırsat‑ı tamm addederek sa‘y ve kûşişlerine cevelân-gâh‑ı müsâ‘id buldukları Romanya'daki şu‘ûbât‑ı müte‘addidelerini teksîr ve cem‘‑i i‘ânât ve fedâî kaydına bezl‑i makderet eylemekte ve efrâd‑ı mukayyedeye de silâh tevzî‘i zımnında numaralı pusulalar tevdî‘iyle çalışmakta oldukları istihbâr kılınmakla der-‘akeb hafiyyen tahkîkât ve ta‘kîbât‑ı lâzıme‑i âcileye lede'l-ibtidâr Köstence'ye üç saat bu‘d mesafesi olan Karakoy Karyesi kurbundaki taşocaklarında çalışan Tercanlı tebe‘a‑i Osmâniyye'den otuz Ermeni arasına lisanlarına vâkıf ve telkînât‑ı lâzıme verilmiş bir Kürt amelesi konarak efkâr‑ı fâsideleri mükemmelen anlaşılmış ve bunun üzerine tedkîkât ve tahkîkât‑ı vâkı‘a daha ileri götürülerek Rusya'dan Anadolu'ya küllî mikdârda esliha ve mevâdd‑ı infilâkiyye geçirilmekte ve arzu edenlere me’mûrîn‑i rûhâniyyelerinin vesâtetiyle ba’de’t-tahlîf komiteye idhâl ile silâh tevzi‘ edilmekte olduğu ve hatta kendilerine kumanda etmek üzre hîn‑i ihtilâlîde binbaşı rütbesini ihrâz edecek birinin de içlerinde mevcut bulunmakta idüğü ve Kürtleri de birlikte ayrı bir hükûmet teşkîli için teşrîk‑i mesa‘îye davet ve teşvîk ve tergîb eylemekte oldukları tahakkuk ve tezâhür eylemiştir.
Binaenaleyh keyfiyet tahkîk ve tedkîk ve ta‘mîk eylemekte ancak Kalas ile Sünne'de ve Fokşan , Pirlad , Yerköy'de ve Bükreş'de ve Der-sa‘âdet'de üç mahalde ve İzmit'de şubeleri bulunduğu tahkîk edilebilmiş ve bu aralık İstanbul'dan ahvâl ü harekâtları da‘î‑i şübhe ba‘zı kesân kendilerine tüccar süsü vererek buraya gelip birkaç gün ikâmet ve Romanya'nın Ermenisi çok olan karye ve kasabâtında cevelân ettikten sonra sıfat‑ı müktesebe‑i ticariyyeleri îcâbı ahz ü i‘tâ eylemeleri lâzım gelirken mu‘âmele‑i ticâriyyeye girişmeksizin avdet etmeleri nazar‑ı lâ-kaydî ile geçiştirilecek umûr‑i âdiyyeden olmadığı gibi pek vâsi‘ mikyâsda teşkîlâta mâlikiyyeti anlaşılan mezkûr komitenin buradaki erkân ve efrâdının hâl ü hareketlerinin yakînen ta‘kîb ve tahkîk edilmesi ehemm ü elzem bulunmuş olduğundan Romanya'nın Ermenisi kesîr kasabâtında birkaç gün berây‑i tahkîk geşt ü güzâr etmek üzre Ermeni ve Romen lisanlarına âşina gözüaçık müslüman bir me’mûrun serî‘an i‘zâmı ve bu şık mümkin olmadığı takdîrde Bükreş Sefâret‑i Seniyyesi'nden tensîb buyrulacak bir me’mûrun mahâll‑i mezkûreye sevkiyle tahkîkât ve tedkîkât icrâsı min külli'l-vücûh fâ’ideden hâlî olamayacağı re’y‑i kâsırânesinde isem de ol bâbda emr ü fermân hazret‑i men lehü'l-emrindir.
Fî 29 Temmuz sene [1]913
Köstence Başşehbenderi
İmzâ

İhtilâlci hadiseler sırasında İran'a gelmiş olan Rus Ermenilerinin Rus Hükûmeti'nin masrafı karşılaması ile Rusya'ya dönmekte oldukları, Rusya'nın bunları Türkiye'ye sınır vilâyetlere yerleştirmek istediği.

1913.2.14

HR.SYS 2776/68 Belge No: 2



Türkçe Transkripsiyonu:

HR. SYS, 2776/68_2
Bâb‑ı Âlî
Hâriciye Nezâreti
Kalem‑i Mahsûs
Fî 2 Şubat sene [1]328
ve
Fî 15 Şubat sene [1]913
Sadârete
Harekât‑ı ihtilâliyye esnasında İran'a ilticâ eylemiş olan Rus tebe‘asından Ermenilerin bu kerre Rusya Hükûmeti hisâbına olarak hudûddaki vilayâtımıza gönderilmek üzre Rusya'ya avdet etmekte oldukları istihbâr kılındığı Tahran Sefâret‑i Seniyyesi'nden mevrûd 14 Şubat [1]913 ve 71 numaralı telgraf-nâme ile bildirildiği ma‘rûzdur.

Yazanı meçhul bir mektuba göre Ermenilerin hududda Rus köylerinde 50 bin kişilik silahı bir kuvvet teşkil ettikleri, bunların Osmanlı arazisine baskın verecekleri, bu duruma Ruslar'ın göz yumduğu bildirilmekte ve inceleme sonucu bunun doğru olmadığı kanaatine varıldığı.

1913.5.10

HR.SYS 2776/70 Belge No: 1




Türkçe Transkripsiyonu:

HR. SYS, 2776/70_1
Umûm Erkân‑ı Harbiyye Dâ’iresi
Dördüncü Şubesi
125
10557
Erzurum Vilâyeti'nden alınan şifre sûreti
Rusya'da bulunan Rizeli mechûlü'l-ism bir şahıs tarafından Keskim müftüsüne mürsel bir mektubta gûyâ şu aralık Erzurum havâlîsine baskın vermek üzre ellibin kadar müsellah Ermeninin Kars'da tecemmu‘ ettiği ve bu hâle Rusya Hükümeti'nin re’yi munzamm bulunduğu bi'l-beyân bu hususta hükûmetimizin nazar‑ı dikkatini celbeylediği mahallî kaymakamlığından bildirilmiştir. Maamafîh celb ve mütâla‘a olunan mezkûr mektûb mürsilinin isim ve hüviyyeti gayr‑i mu‘ayyen ve hâlen ihbâr‑ı vâki‘in sıhhatine delâlet edecek ma‘lûmât mefkûd olmağla beraber her ihtimale karşı ihtiyât-kârâne hareket olunması lüzûmuna mebnî keyfiyet kolordu kumandanlığına teblîğ edildi. Bu bâbda Kars Şehbenerliği'nden ma‘lûmât istihsâliyle netîcesinin emr ü inbâsı ma‘rûzdur.
Fî 27 Nisan sene [1]329
28 Nisan vürûdu
Vâlî Reşîd

Tiflis Başşehbenderliği'nden alınan habere göre masraflar "Orizon" Ermeni gazetesinden karşılanarak önce ikiyüz sonra yine o kadar Ermeninin fakr-u zarurete düştüğünden, memleketlerine gönderileceğinin bildirildiği, Kars Şehbenderliği'ne bilgi verildiği, Van ve Erzurum Valilikleri'ne gerekli talimatın verilerek gelecek Ermenilerin hududdan girişten itibaren gizlice takip ettirilmelerinin sağlanması.

1914.4.2

HR.SYS 2776/75 Belge No: 1



Türkçe Transkripsiyonu:

HR. SYS, 2776/75_1
Bâb‑ı Âlî
Hâriciye Nezâreti
Şifre Kalemi
774

Tiflis Başşehbenderi Münîr Süreyya Bey'den vârid olan fî 20 mart sene [1]330 târîhli ve 60 numaralı şifre tahrîrâtın hallidir.
Devletlü efendim hazretleri
Tiflis'de neşrolunan Ermenice "Orizon" gazetesi hey’et‑i idâresinin delâletiyle seyahat masrafları verilerek yakında ikiyüz ve biraz sonra bir o kadar daha Ermeni'nin fakr u zarûretleri münasebetiyle memleketlerine i‘âde edileceklerini istihbâr eyledim. Dörtyüz Ermeni'nin iki katar olarak memleketimize i‘zâmı dâ‘î‑i iştibâh olduğundan arz‑ı hâle ve bu haber te’eyyüd ederek vesika almak üzre başşehbenderliğe mürâca‘at vukû‘ bulduğu takdîrde derhâl telgrafla iş‘âr‑ı keyfiyyet eyleyeceğimin beyânına mücâseret eylerim. Merkûmûnun yalnız Kars şehbenderimize mürâca‘ât edebilmeleri de vârid‑i hâtır‑ı âcizî olduğundan bugün ihtiyâten mûma-ileyhe şifre ile ma‘lûmât verdim. Her hâlde bu Ermenilerin memleketimize avdetleri tahakkuk ettiği takdîrde haklarında tarassudât‑ı hafiyye icrâ ettirilmesi zımnında şimdiden Erzurum ve Van vilâyetlerine î‘tâ-yı teblîgât buyurulması menût‑ı re’y‑i vâride‑i celîleleridir. Ol bâbda emr ü fermân

Ermeni cemaatlerinin temsilcisi olarak Dr. Gabriel'in yanında Adana hadiselerinden sabıkalı firari Moşinh adlı Piskopos bulunduğu halde Londra'da yapılacak sefirler konferansında Ermenilerin şikayetini dile getirmek üzere gideceği, adı geçenin bozguncu iddialarına manî olunması.

1913.1.20

HR.SYS 2789/35 Belge No: 1



Türkçe Transkripsiyonu:
HR. SYS, 2789/35
Bâb‑ı Âlî
Hâriciye Nezâreti
Umûr‑i Siyâsiyye Müdîriyyet‑i Umûmiyyesi
1626-28065
Sadârete
Gavâ’il‑i hâzıradan bi’l-istifâde bir müdâhele‑i ecnebiyyeyi davet etmek üzre Amerika'daki Ermeni Fırkaları Murahhası Doktor Gabriel'in refâkatinde Ada Vak‘ası'nda zî-medhal olmak hasebiyle Amerika'ya firâr eden sabık Piskopos Moşinh bulunduğu hâlde Londra'ya gittiği ve New York'daki Osmânlı Ermenileri miyânındaki erbâb‑ı ciddiyyetin bu teşebbüsü cem‘iyyât‑ı fesâdiyyenin bir hareket‑i hôd-serânesi olarak telakkî edip takbîh etmekte bulundukları New York Şehbenderliği'nin iş‘ârına atfen Washington Sefâret‑i Seniyyesi'nden bildirilmiş ve bu bâbda Londra Sefâret‑i Seniyyesi'ne îcâb eden ta‘limât i‘tâ kılınmış olmağla
19 Kânûn‑ı Sâni sene [1]328
1 Şubat sene [1]913

Borse adlı Rus gazetesinin bir haberinin gönderildiği, Rus Devleti'nin Ermeniler ile yakınlaşması neticesi Moskova'da da bir Ermeni Rus komitesi kurulduğu, maksadının Anadolu'da Ermenilerin ıslahat ve iktisadi gelişmelerine çalışmak olduğu, bu maksatla bir de banka kuracakları haberi.

1914.4.29

HR.SYS 2776/77 Belge No: 1



Türkçe Transkripsiyonu:

HR. SYS, 2776/77_1
Devlet‑i Aliyye‑i Osmâniyye
Petersburg Sefâret‑i Seniyyesi
Aded
Umumi: 32719
Hususi: 254
Hulâsa:
Moskova Gazetesinin neşriyâtına dair.
Umur‑ı Siyasiye Müdüriyet‑i Umumiyesi
Huzûr‑ı Sâmi‑i Hazret‑i Nezâretpenâhîye
Ma‘ruz‑ı çakeri kemîneleridir.
Moskova Gazetesi'nin iktibasen Borse Gazetesi (Journal de la Bourse) tarafından neşr edilen ma‘lûmâtın ber vech‑i zîr arzına müsâra‘at olunur.
“Avrupa ve hâssaten Rus diplomasisi geçen sene nihayetinde Ermenistan'ın mukadderatına alakadar olarak bir çok şehirlerde muvakkat komiteler teşkil edilmiş ve bunların vezâ’ifi Ermeni meselesinin neşv ü nemâsına ma‘tuf ve Türkiye Ermenistanı'ndaki ıslahat ve terakkiyat‑ı iktisadiyeye mu‘âvenetten ibaret bulunmuş ve Moskova'da dahi bir Ermeni komitesi te’sis ederek eşrâf ile tüccardan bir çokları dahil olmuş idi. Şimdiye kadar komite faâliyet‑i mahsûsa ibrâz etmemiş ise de yalnız Mösyö Miliokof(Milioukof) Ermeni meselesine dair konferanslar i‘ta eylemiştir. İşbu komite el-hâletü hâzihi Rus lisanında bir Ermeni gazetesi neşr eylemeyi taht‑ı karara almış ve bir Ermeni bankası ihdâsı meselesini meydana çıkarmıştır. Ermeni bankası Moskova Milli Bankasının aynı esasları üzerine teşkil kılınacak ve bundan maksat Türkiye'deki Ermeni Milleti'ne ufak bir kredi açmak olacaktır. Bu meseleyi tetkik etmek üzre komite Mösyö Totomianty'i memur etmiştir. ” Ol bâbda emr u ferman Hazret‑i veliyyü'l emrindir.
Fi. 29 Nisan Sene. 1914
Petersburg Sefîr‑i Kebîr Vekîli
Bende
İmza